Toen mijn moeder kwam te overlijden, was mijn dochter bijna twee jaar oud. Ik dacht: hoe laat je een peuter afscheid nemen van oma? Waar betrek je kind wel bij? En waar niet? In deze blog deel ik hoe wij onze dochter betrokken bij het afscheid nemen van mijn moeder (haar oma).
Afscheid nemen met een peuter is next level
Laat ik er geen doekjes om winden: afscheid nemen van mijn moeder met een klein kind erbij was next level zwaar. Ik had niet alleen mijn eigen verdriet en niet alleen mezelf om naar om te kijken. Ik had ook een lief klein kind om voor te zorgen. Een kind dat ik moest uitleggen wat er te gebeuren staat. En dat terwijl ik zelf eigenlijk amper begreep wat er allemaal gebeurde. Voor mij maakte dat mijn verdriet nóg een tandje zwaarder.
Een peuter betrekken als oma ziek wordt
Mijn dochter was 1,5 jaar oud toen mijn moeder ziek werd. Officieel nog een dreumes en niet eens een peuter, besef ik mij nu. Mijn moeder paste iedere week op mijn dochter. Dat veranderde toen zij ziek werd, toen het oppassen opeens niet meer ging. Minder energie voor mijn moeder. Een bed in de woonkamer om overdag in te slapen. Geen oppasdagen meer. Er veranderde veel in korte tijd.
We betrokken onze dochter bij de ziekte van oma. We legden haar uit wat er allemaal gebeurde:
– uitleggen dat oma ziek was
– vertellen dat ze straks kaal zou worden
– laten voelen aan oma’s kale hoofd
Mijn dochter voelde aan het kale hoofd van mijn moeder. Het kriebelde aan haar hand. Verder vond ze er weinig van. Oma was gewoon oma. Voor een kind is het allemaal nog zo simpel…
Toen oma onverwachts overleed
Mijn moeder overleed plotseling. Zonder vooraankondiging, zonder afscheid. We wisten dat ze uiteindelijk dood zou gaan. Maar niet dat het moment zo onverwacht zou komen. Wij waren er nog helemaal niet op voorbereid. Laat staan dat we onze dochter erop hadden voorbereid.
Toen mijn moeder overleed, was het laat in de avond. De volgende dag ging onze dochter gewoon naar de opvang. We besloten haar nog niets te vertellen. Later die dag zagen we de uitvaartondernemer. Zij hoorde dat mijn zus en ik alle twee jonge kinderen hadden. Zij gaf ons een aantal praktische tips waar wij veel aan hadden.
Praktische tips die wij kregen voor jonge kinderen en verlies
De uitvaartondernemer gaf ons de volgende tips:
1. Wees duidelijk over de dood
Vertel duidelijk dat oma dood is. Zeg gewoon: “Oma is dood.” Vertel dus niet dat oma is gaan slapen en nooit meer wakker zal worden. Dat kan angst creëren voor kinderen rondom slapen. Dat zij zelf misschien niet meer wakker worden als ze gaan slapen. Dat wil je uiteraard niet.
2. Laat je verdriet zien
Als er iemand doodgaat is dat verdrietig. Dat verdriet hoef je niet weg te stoppen voor een kind. Laat het verdriet zien en leg uit aan je kind waarom je verdrietig bent.
3. Kies bewust waar je kind wel/niet bij is
Beslis zelf waar je je kind bij betrekt. En stem dit goed af met je partner, zodat jullie samen op één lijn zitten. Denk bijvoorbeeld aan: wel of niet kijken in de kist? Wel of niet aanwezig bij de uitvaart? En als ze wel bij de uitvaart zijn, welke rol hebben ze dan?
De uitvaartondernemer vertelde dat het belangrijk is om kinderen te betrekken na het overlijden. Uiteraard passend bij de leeftijd. Ik dacht zelf misschien dat mijn dochter het eng zou vinden dat mijn moeder overleden was. Maar het concept van eng rondom de dood is een label dat wij als volwassenen geven. Een kind heeft hier nog helemaal geen gevoel bij.
Onze keuzes rondom het afscheid
Mijn vriend en ik gingen met elkaar in gesprek. Wat zouden we onze dochter precies vertellen? En welke rol kreeg zij bij de uitvaart? We besloten het haar op een rustig moment te vertellen dat oma was overleden. En zoals we getipt kregen, vertelden we duidelijk dat oma dood was.
Ook besloten we dat ze in de kist mocht kijken. En dat ze kon zien dat oma heel stil lag en niets meer kon zeggen.
Onze dochter was nog zo jong en daarom besloten we dat onze dochter niet bij de uitvaart aanwezig zou zijn. Ze zou op de dag van de uitvaartdag bij de opvang zijn. Op deze manier hadden wij onze handen vrij en ruimte voor ons eigen verdriet op die dag.
Samen kijken bij oma
We namen onze dochter mee naar het huis van mijn ouders. We legden uit dat oma in een mooie kist lag en dat ze voorzichtig mocht kijken in de kist.
Ik tilde haar op zodat ze goed in de kist kon kijken. En vertelde haar dat het oma was en dat oma nu dood is. Mijn dochter keek en ze zei oma gedag. Maar oma zei niets meer terug…
Ik merkte aan mijn dochter dat ze het wat vreemd vond. Ik zei tegen haar dat oma niets meer kon zeggen, omdat oma was overleden. Mijn dochter wilde nog even zwaaien. Zij ging daarna over op de orde van haar dag: spelen met haar speelgoed.
Kleine afscheidsrituelen voor jonge kinderen
In de week tussen het overlijden en de uitvaart, betrokken wij onze dochter op een aantal manieren bij het afscheid nemen. Voor ons voelden het belangrijk om stil te staan bij deze belangrijke gebeurtenis. We bedachten een aantal kleine rituelen om met haar te doen. Zo namen we samen steeds weer een beetje afscheid van oma.
Onze dochter houdt van schilderen. We maakten een mooi geschilderde tekening voor oma. Deze ging mooi opgerold mee in de kist bij oma.
Ook hadden we sterren en hartjes van triplex. Deze konden aan de binnenkant van de kist worden geplakt. Mijn dochter versierde mooi een hartje en sterretje. Op de achterkant schreven we een laatste lieve boodschap voor oma. We plakten ze bij oma in de kist.
We bewaarden een setje met hartjes en sterretjes voor in de herinneringsdoos voor thuis. Zo kunnen we haar later liefdevol vertellen over de uitvaart. En over haar lieve oma.
Over het maken van herinneringen deel ik in een andere blog meer. Want er is zoveel wat je kunt doen om herinneringen te maken. Al op het moment dat je moeder er nog is. Voor jezelf en voor je kinderen. Voor later ❤️
Reflectie: rouwen als moeder én dochter tegelijk
Zoals ik aan het begin al schreef: het was zwaar om mijn eigen verdriet te dragen én mijn dochter liefdevol door dit proces te begeleiden. Ik ben dankbaar voor de waardevolle tips die we van de uitvaartondernemer kregen. En trots op mijn partner en mezelf hoe we dit samen hebben gedaan.
Wat is jouw ervaring met het afscheid nemen van oma met jouw kinderen? Hoe oud waren jouw kinderen toen oma overleed? En hoe heb je je kinderen betrokken bij het afscheid nemen van oma? Ik ben benieuwd naar jullie ervaring. Ook hierbij geldt: weet dat je niet alleen bent ❤️
