In mijn vorige blog schreef ik over hoe wij de dagen na haar overlijden afscheid namen van mijn moeder. En hoe we plannen maakten voor haar uitvaart. Deze verhalen maken onderdeel uit van een serie. Je vindt hier de vorige delen:
Deel 1: Mijn moeder kreeg kanker: de zware behandeling (deel 1)
Deel 2: Mijn moeder kreeg kanker: de zware behandeling (deel 2)
Deel 3: Mijn moeder kreeg kanker: hoe mijn moeder overleed
Deel 4: Mijn moeder kreeg kanker: de dagen na haar overlijden
Deel 5: Mijn moeder kreeg kanker: toewerken naar een waardig afscheid
In dit laatste deel neem ik je mee in hoe de dag van de uitvaart was.
De dag van de uitvaart
Het moment was daar: de dag van de uitvaart. De dag dat wij, samen met dierbaren, echt afscheid namen van mijn moeder.
Een laatste moment samen
In de ochtend stond ik vroeg op. We hadden een lange en emotioneel zware dag voor de boeg. Mijn vader sliep nog, het huis was stil. Ik gebruikte die stilte om een laatste moment met mijn moeder te zijn.
Ik had eerder een stapel kaarten gekocht, zodat mijn vader, mijn zus, mijn vriend en ik een laatste groet aan mijn moeder konden schrijven. Haar overlijden was zo plotseling. Niemand van ons had afscheid kunnen nemen. Niemand had haar nog laatste woorden kunnen zeggen.
Via deze kaarten konden we toch nog uitspreken wat we haar zo graag hadden willen zeggen. De kaarten gingen mee in haar kist.
De avond ervoor had ik mijn kaart al geschreven. Die ochtend ging ik naast haar zitten en las ik hem hardop voor. Mijn laatste boodschap aan haar. Mijn afscheid. Alleen zij en ik.
De kaart was te klein voor al mijn woorden. Ik had haar nog zo veel willen zeggen. Haar willen bedanken voor wie zij was. Het voelde alsof onze tijd met haar nog helemaal niet op was. We kwamen tijd tekort. Maar helaas was haar tijd wel op. Een harde realiteit.
En toch weet ik dat mijn moeder gezegd zou hebben: “Het is goed zo, kind. Alles wat gezegd moest worden, was al gezegd. We weten dat we van elkaar houden.”
Het moment van het sluiten van de kist
Tegen het einde van de ochtend aten we samen een broodje. We moesten iets eten, maar de eetlust was ons in de dagen ervoor bijna volledig ontnomen door het verdriet.
Na de lunch kwam de uitvaartondernemer. Samen deden we bij mijn moeder haar sieraden en bril af. Een laatste aanraking. Een laatste blik. Daarna ging de kist voorgoed dicht.
Buiten hadden broers en zussen van mijn moeder een kleine erehaag gevormd. Zo begeleidden we haar liefdevol naar de rouwauto. De uitvaartondernemer liep te voet mee met de rouwauto, tot aan het einde van de straat. Daarna vertrokken we richting het crematorium.
Binnenkomst in het crematorium
In het crematorium werden we ontvangen in de familiekamer. Ook de kist van mijn moeder stond daar. We konden ons opfrissen en nog even bij haar zijn, terwijl de genodigden plaatsnamen in de zaal.
De zaal was ruim en licht, met uitzicht op een waterpartij met fontein. Toen iedereen zat, werd de dienst geopend. Onder begeleiding van muziek brachten we de kist van mijn moeder naar binnen. Aan de linkerkant van de kist mijn vader, zwager en vriend. Aan de rechterkant van de kist mijn zussen en ik.
Omringd door licht
Na de opening omringden we mijn moeder met licht. Rondom de kist stonden vier kaarsen. Mijn zussen en ik staken er ieder één aan. De vierde kaars was voor haar kleinkinderen. Mijn lieve nicht stak deze kaars aan namens de kleinkinderen. En ook namens zichzelf, want mijn moeder was voor haar als een tweede moeder.
Dierbare woorden, herinneringen en muziek
Daarna volgden de toespraken.
Als eerste vertelden een zus en broer van mijn moeder samen over hun jeugd. Over de rol die mijn moeder had in het gezin. En wat voor rol zij had voor die zus en broer in het bijzonder. Daarna klonk een nummer uit hun jeugd.
Vervolgens sprak een goede vriendin. Zij vertelde over hoe mijn moeder was als vriendin. Over hoe hun leven verweven was tijdens familievakanties, fietstochten en gezellige kaartavonden.
Daarna werd een nummer gedraaid waar mijn moeder zo dol op was. Een nummer dat symbool stond voor de liefde tussen mijn vader en mijn moeder.
Als derde nam mijn vriend het woord. Hij schreef een mooi gedicht voor mijn moeder. Mijn vriend en mijn moeder konden lezen en schrijven met elkaar. Ze deelden een liefde voor gezelligheid en van precies hetzelfde eten. Het gedicht beschreef haar precies zoals ze was: zorgzaam, attent en liefdevol.
Daarna klonk een nummer uit een opera waar mijn moeder vaak naar luisterde. Vroeger droomde mijn moeder ervan operazangeres te worden. Laten we het erop houden dat haar stem daar niet helemaal geschikt voor was…
Mijn woorden voor haar
Toen waren mijn zus en ik aan de beurt voor onze toespraken.
In eerdere toespraken was al verteld over mijn moeder als zus en vriendin. In mijn speech vertelde ik over haar als moeder en oma. Omdat mijn moeder zo van lezen hield, gebruikte ik het beeld van hoofdstukken in mijn verhaal. Over haar hoofdstukken als moeder en als oma. Ook vertelde ik over het laatste hoofdstuk van mijn moeder. Het hoofdstuk waarin zij ziek werd en kwam te overlijden.
Ik zag er enorm tegenop om te spreken. Ik was bang dat ik zo zou huilen dat ik mijn speech niet af kon maken. Maar het ging. Pas bij het laatste hoofdstuk brak mijn stem. Ik haalde diep adem en maakte het af.
Daarna sprak mijn zus haar laatste dierbare woorden voor mijn moeder. Zij vertelde hoe mijn moeder haar hele leven heeft gezorgd: eerst voor haar broers en zussen, later voor haar eigen gezin, vrienden, schoonzonen en kleinkinderen. Zij was een moeder voor velen. Mijn zus sloot af met de woorden: “Tot in de pruimentijd.” Dat zei mijn moeder altijd tegen ons als we na een bezoekje weer naar huis gingen en afscheid namen.
Het laatste afscheid
Het laatste nummer klonk: een lied van Paul Simon waar mijn moeder altijd op stond te swingen. Iedereen werd uitgenodigd om mee te bewegen op de muziek. Onder begeleiding van dit nummer kon iedereen een laatste groet brengen bij de kist van mijn moeder.
Na afloop was er koffie, thee en een borrel. Voor ons volgde nog een zware taak: de kist begeleiden naar de crematieruimte. Op voorhand krijg je de keuze hoe ver je mee wilt gaan naar de crematieruimte. Zo kun je bijvoorbeeld bij de deur afscheid nemen en niet mee naar binnen gaan. Wij kozen ervoor om mee te gaan naar binnen. Wij wilden erbij zijn, van het begin tot het einde. Dit kon maar één keer.
Als allerlaatste gaf ik een kushandje en streek met mijn hand over de kist. Alsof ik nog één keer haar arm kon aanraken. Op het moment dat wij voor het laatst afscheid namen van mijn moeder, begon de zon fel te schijnen. Ik dacht: was dat mijn moeder die nog even gedag kwam zeggen?
Na de uitvaart
Na dit emotionele moment voegden wij ons bij de anderen. Tijdens de uitvaartdienst hadden we expliciet gevraagd of mensen ons niet wilden condoleren. De aanwezigheid van alle mensen werd door ons gevoeld. Zo hadden wij de gelegenheid om zelf naar de mensen te lopen waar we mee wilden praten. Dat gaf ons rust.
Ik sprak met vriendinnen en familie. Een oom van mij gaf een mooi compliment: “Er zijn momenten in mijn leven geweest dat ik een speech had moeten geven, maar ik kon het niet. En jij deed het gewoon.” Ook hoorde ik meermaals dat het gedicht van mijn vriend zo mooi was. En dat klopte: het gedicht beschreef precies hoe mijn moeder was.
Na afloop van de borrel vertrok iedereen. We namen alle bloemen die iedereen met zorg had uitgekozen. Met een klein gezelschap gingen we nog wat eten. Maar eerlijk? Het smaakte me niet. Ik was moe. Ik wilde naar huis. Naar mijn gezin. Naar mijn eigen bed.
Reflectie
Wat een emotionele dag was het! Het schrijven raakt me opnieuw. Ik kijk er met warmte en trots op terug. We hadden mijn moeder de waardige uitvaart gegeven die ze verdiende. Ik ben ervan overtuigd dat ze zelf op de voorste rij ervan genoten heeft, waar ze op dat moment ook was ❤️
Herken jij jezelf in mijn verhaal? Hoe heb jij de uitvaart van jouw moeder ervaren? Wat maakte het afscheid bijzonder? Voel je vrij om het te delen.
Tot slot
Dit was het laatste deel van deze serie.
De serie waarin ik je meenam van het moment dat mijn moeder ziek werd, tot het afscheid dat we haar gaven.
Met haar uitvaart eindigde haar aardse leven. Maar mijn verhaal met haar eindigt hier niet. Deze serie sluit ik af met liefde en dankbaarheid. Voor wie zij was. En voor alles wat ze mij heeft meegegeven..
Dank je wel dat je mijn verhaal hebt gelezen. En weet: je bent niet alleen ❤️
