Schuldgevoelens bij overlijden van mijn moeder: mijn verhaal vol herkenning

Schuldgevoel na het overlijden van je moeder is een gevoel waarover weinig wordt gesproken. En dat terwijl zo menselijk is en zoveel mensen zich erin herkennen. In deze blog deel ik mijn eerlijke verhaal, ik weet zeker dat velen zich zullen herkennen in dit gevoel. Schuldgevoelens tijdens de ziekteperiode, rondom haar overlijden en tijdens het verder leven zonder haar.
Eerder schreef ik over de enorme leegte in de eerste weken na het overlijden van mijn moeder. Ook een onderwerp waar te weinig over gesproken wordt.

Schuldgevoel tijdens de ziekteperiode van je moeder: waarom het zo menselijk is

Eind 2024 stond onze wereld op zijn kop; mijn moeder werd ernstig ziek. En na wat voelde als een eindeloze periode van onderzoeken en wachten, kwam de diagnose: uitgezaaide longkanker.

Vlak na die diagnose voelde ik me zó schuldig. Die uitgezaaide longkanker was er niet van de een op andere dag. Er waren eerder al wat signalen. Signalen die ik niet of niet goed had opgepikt. Ik dacht: waarom had ik dit niet eerder gezien? Er is wel honderd keer door mijn hoofd gegaan dat de kanker misschien minder vergevorderd zou zijn als ik eerder had gehandeld.

Het voelde alsof ik gefaald had als dochter. Alsof ik te veel met mijn eigen ‘problemen’ en sores bezig was en niet genoeg oog had voor de gezondheid van mijn moeder.

Schuldgevoel na een plotseling overlijden: de vragen die blijven

Het overlijden van mijn moeder kwam onverwachter dan wij ooit had kunnen bedenken. Na haar traject met chemobehandelingen krabbelde zij wat op en ging met mijn vader en wat familie een paar dagen weg. Gewoon in eigen land.  Daar kreeg mijn moeder een longbloeding. Fataal. Mijn moeder overleed, zonder dat mijn zus en ik daarbij waren.

Ook hierover voelde ik me intens schuldig. En eerlijk? Dat gevoel komt nog steeds met momenten terug. Mijn moeder was alleen toen zij die longbloeding kreeg. Moederziel alleen. Ik gunde haar niet dat ze zoiets heftigs en angstigs alleen heeft moeten meemaken. Zelfs als ik bij haar was geweest, had ik niets meer voor haar kunnen doen om haar in leven te houden. Wel had ik haar kunnen bijstaan en kunnen helpen.

En dan die ene vraag die me blijft achtervolgen: Hadden we dit kunnen zien aankomen? Ze had vaker bloed opgehoest sinds haar ziekte. Maar nooit, echt nooit had ik gedacht dat zo’n longbloeding haar dood zou kunnen betekenen. En dat blijft pijn doen.

Hadden we mijn moeder tekort gedaan?
Hoe had het er voor haar uitgezien als we anders hadden gehandeld met het bloed ophoesten?
Had zij het anders ervaren als wij erbij waren geweest?

Ondanks al die vragen weet ik rationeel dat ze uiteindelijk zou overlijden aan haar ziekte. Maar emotioneel blijft het een ander verhaal…

Schuldgevoel over doorleven en weer gelukkig zijn na verlies

Na haar overlijden was ik intens verdrietig. Maar ik was ook opgelucht. Opgelucht dat het voorbij was. De onzekerheid was er niet meer. Geen vragen meer als:

• Krijgt ze de juiste zorg?
• Eet ze wel voldoende?
• Slaapt ze nog goed?
• Hoe lang hebben we nog met haar?

Al die onzekerheid verdween met haar overlijden. Ik was opgelucht dat deze zorgen niet meer nodig waren.

Maar die opluchting zorgde meteen voor nieuwe schuldgevoelens. Hoe kon ik opgelucht zijn terwijl mijn moeder er niet meer was? Hoe haalde ik het in mijn hoofd om dat zo te voelen?

Ook schuldgevoelens over weer kunnen lachen, plezier maken, plannen maken. Ze zijn heel normaal na verlies. Het is dan net alsof je je moeder tekort doet doordat je plezier maakt na haar overlijden.

Toen mijn moeder zeven maanden was overleden vergat ik volledig om hierbij stil te staan. Normaal gesproken stond ik iedere maand er even bij stil. Maar dit keer niet. De volgende dag kwam ik er pas achter. En ik voelde me zo schuldig. Schuldig dat ik vergeten was om erbij stil te staan. Het voelde alsof ik haar tekort had gedaan.

Om heel eerlijk te zijn: schuldgevoel over weer plezier maken heb ik bijna niet gehad. Toch kan ik me zó goed voorstellen dat anderen daar wél last van hebben.
Mijn moeder had voor haar overlijden heel duidelijk gezegd dat ze wilde dat ik doorging met het leven. Misschien dat die woorden van haar het wat verzachtten. Maar geloof me, echt makkelijk werd het daarmee niet om verder te leven zonder haar.

Schuldgevoel als onderdeel van het rouwproces: waar zijn ze goed voor?

Ik heb me vaak afgevraagd: zijn al die schuldgevoelens eigenlijk ergens goed voor? Mijn moeder is er niet meer. Daar kan ik he-le-maal niets meer aan veranderen. Ik kan de tijd niet terugdraaien, geen beslissingen opnieuw of anders maken. Ook die schuldgevoelens konden niets veranderen aan de situatie. Mijn moeder was echt weg.

Toch ontdekte ik dat schuldgevoelens wél een plek hebben in het rouwproces. Ongeveer een maand na het overlijden van mijn moeder las ik het boek van Elisabeth Kübler-Ross en David Kessler (affiliate). Dit boek gaat over de vijf stadia van rouw die je doormaakt tijdens een rouwproces. Het boek is écht een aanrader om te lezen, in welke periode van rouw je je ook bevindt.
Door het lezen van het boek begreep ik dat schuldgevoelens vaak voorkomen in de fase van marchanderen. Voor mij uitte dit zich vooral in gedachten als:

• Wat als…
• Had ik maar…
• Waarom zag ik dit niet eerder?

Zo dacht ik bijvoorbeeld: Wat als we alerter waren geweest op die longbloedingen, had mijn moeder dan op een andere manier komen te overlijden?

Volgens de schrijvers van het boek zijn dit geen irrationele gedachten, maar pogingen van je hart om grip te krijgen op een situatie waar eigenlijk geen grip op te krijgen is. Het schuldgevoel kan dan een uiting zijn van liefde. Een teken van hoe graag je het had willen voorkomen of veranderen.
Dat inzicht hielp mij enorm. Het maakte duidelijk dat mijn schuldgevoelens niet zinloos waren, maar onderdeel van het rouwproces. Dat het volledig normaal is, hoe pijnlijk die schuldgevoelens ook waren.

Nu, maanden later, kan ik een stuk milder naar deze gevoelens kijken. Ik kan nu veel meer rationeel naar een situatie kijken, in plaats van vooral emotioneel. Ik besef nu: ik handelde met de kennis die ik toen had. Niet met de kennis die ik nu heb. Ik deed wat ik kon. En dat was genoeg ❤️

Reflectie over schuldgevoelens bij rouw: wat ik nu weet en toen niet wist

Schuldgevoelens zijn rauw en pijnlijk. Ze kunnen je verrassen tijdens de ziekteperiode, tijdens het overlijden en in alle maanden erna. Maar deze gevoelens zijn ook menselijk. Ze horen vaak bij rouw. En dat kan behoorlijk oneerlijk voelen.

Heb jij schuldgevoelens ervaren tijdens jouw proces? En hoe ga je daar nu mee om? Zijn er momenten dat je er nog steeds last van hebt? Ik lees graag met je mee.
En als je je herkent in mijn verhaal, hoop ik dat je voelt: je bent niet alleen ❤️

In deze blog gebruik ik affiliate links. Dat betekent dat ik een kleine commissie ontvang wanneer jij iets aanschaft via een van deze links. Het kost jou niets extra’s, maar helpt mij wel om mijn platform draaiende te houden. Dankjewel!