Een paar dagen na kerst begon ik aan een nieuw boek. Ik kreeg het te leen van mijn nichtje. “Een ontzettend mooi boek,” zei ze, “maar ook een verdrietig verhaal.”
Vanaf het moment dat ik begon met lezen, kon ik het boek nauwelijks wegleggen. Het bracht me op het idee om de boeken te verzamelen die ik het afgelopen jaar heb gelezen. En dan vooral de boeken over rouw. Tijdens de ziekteperiode van mijn moeder was ik op zoek naar steun. Informatie over rouw, maar ook herkenning in de verhalen van anderen.
Welke boeken hebben mij geholpen tijdens rouw?
Hoewel mijn moeder ongeneeslijk ziek was, overleed zij vrij plotseling. In een aparte blog heb ik uitgebreider geschreven over haar overlijden. Boeken over rouw lezen stond nog op mijn lijstje voor later. Dat later kwam ineens veel sneller dan verwacht, toen mijn moeder overleed.
Achteraf — ja, altijd achteraf — had ik er veel aan gehad als ik deze boeken eerder had gelezen. Mocht jij nu in een periode zitten waarin je moeder ernstig ziek is, dan kan ik je alleen maar aanraden om al te beginnen met lezen over rouw. Hoe pijnlijk dat soms ook is, het kan je helpen bij het verdriet dat er nu al is.
Hieronder deel ik een aantal boeken die ik heb gelezen in een periode van rouw. Per boek schrijf ik kort waar het boek over gaat en hoe het lezen van het boek mij heeft geholpen.
Je bent jong en je rouwt wat – Lisanne van Sadelhoff
Ik kreeg dit boek (affiliate) aangeraden door een vriendin van mij. De schrijfster Lisanne verliest haar moeder als zij 27 jaar is. Ze begint net met werken en om haar heen krijgen vriendinnen kinderen. Maar voor haar loopt het leven anders: haar moeder krijgt kanker en komt hieraan te overlijden.
Lisanne schrijft heel open en eerlijk over wat de ziekte van haar moeder met haar doet. Wat ik vooral heel prettig vind om te lezen hoe zij ermee omgaat dat het leven van anderen doorgaat terwijl haar eigen leven volledig stilstaat.
Ze weet goed te omschrijven hoe het voelt om anders te zijn dan leeftijdsgenoten. Dat was heel herkenbaar voor mij, vooral in de eerste weken na het overlijden van mijn moeder. Mijn leven stond op dat moment volledig stil, terwijl het leven van anderen gewoon doorgaat.
Wat ik persoonlijk miste in het boek, is hoe rouw voelt wanneer je zelf ook moeder bent. Voor mijn gevoel geeft dat een extra laag aan het verlies. Toch is het boek absoluut een aanrader voor iedereen die op jonge leeftijd haar moeder (binnenkort) verliest.
Over rouw – de zin van de vijf stadia van rouwverwerking – Elisabeth Kübler-Ross
Van dit boek (affiliate) had ik oprecht gehoopt dat ik het eerder had gelezen. Tijdens het lezen had ik veel van die typische aha-momenten, waarin puzzelstukjes op hun plek vielen.
In het boek beschrijven de auteurs de vijf stadia van rouw. In principe doorloopt iedereen deze stadia, al gebeurt dat zeker niet lineair. Uit eigen ervaring weet ik dat de stadia door elkaar heen kunnen lopen en dat je soms weer terugkomt in een fase waarvan je dacht dat je die al had afgesloten. Rouw kent nu eenmaal geen vast stappenplan.
De vijf stadia die worden beschreven zijn: ontkenning, woede, onderhandelen, depressie en aanvaarding. In het boek wordt uitgelegd dat zowel de ernstig zieke als de naasten deze stadia kunnen ervaren.
Het boek is vooral informatief van aard. De delen die mij het meest hebben geholpen, gingen over voorrouw en het proces van sterven.
Voorrouw
In het boek wordt helder uitgelegd dat rouw al kan beginnen op het moment dat iemand ernstig ziek wordt en de dood dichterbij komt. Dit wordt ook wel voorrouw of anticiperende rouw genoemd.
Toen mijn moeder ernstig ziek werd, voelde ik vooral aan het begin intens verdriet. Verdriet om haar naderende overlijden, maar ook om alles wat zij niet meer zou meemaken. En om alles wat ik niet met háár zou meemaken. Ik dacht vaak: rouwen doe je toch pas als iemand er echt niet meer is?
Dit boek liet mij zien dat dat niet zo is. Rouw begint wanneer het begint, en dat kan dus al tijdens een ziekteperiode zijn.
Sterven
De auteurs beschrijven ook wat zij hebben waargenomen rondom het sterven van mensen. Hoewel er veel onbekend is, geven zij een inkijkje in hoe het sterven kan verlopen. Zo schrijven zij dat stervenden soms ervaren dat zij omringd worden door ‘engelen’ wanneer de dood nabij is. Deze engelen kunnen op verschillende manieren geïnterpreteerd worden, bijvoorbeeld als dierbaren die eerder zijn overleden.
Ik vind dit een fijne gedachte. Het idee dat er geliefden waren die mijn moeder hebben begeleid bij haar overlijden en haar hebben verwelkomd, waar ze nu ook mag zijn.
Omdat mijn moeder plotseling is overleden, had en heb ik veel vragen over hoe dat voor haar geweest moet zijn. Dit boek beantwoordt niet alles, maar het geeft wel mogelijke inzichten die mij enige rust hebben gebracht.
Moeder zijn zonder moeder – Marjolein Simons
Zoals ik eerder al schreef, miste ik een boek over rouwen om je moeder wanneer je zelf moeder bent. Gelukkig heeft Marjolein Simons dit boek (afilliate) geschreven. Ze schrijft over (aanstaand) moederschap zonder moeder en deelt ervaringsverhalen van zowel haarzelf als van andere vrouwen die hun moeder zijn verloren.
Sommige vrouwen waren hun moeder al langere tijd kwijt toen zij moeder werden, bij anderen was het verlies nog heel recent. Het zijn stuk voor stuk bijzondere verhalen, vol met herkenning en erkenning.
Dit boek heeft Marjolein geschreven in 2009. Hoewel het boek een tijd geleden is geschreven, is het zeker niet gedateerd. Zo blijkt maar weer dat verhalen over rouw en het moederschap van alle tijden zijn.
Zelf heb ik het boek (affiliate) kunnen lenen, maar het is ook (tweedehands) te vinden bij Bol. Daarnaast is het mogelijk om Marjolein via haar website te benaderen om het boek te bestellen. Dit doe je via https://marjoleinsimons.nl/moeders-zonder-moeder/
Wat is een goed boek over rouw?
Voor mij geldt dat een goed boek over rouw me helpt om mijn gevoel te herkennen en te begrijpen. Sommige boeken bieden vooral uitleg over het rouwproces, terwijl andere juist herkenning geven door persoonlijke verhalen. Beide boeken vind ik fijn om te lezen.
Welk boek het beste bij jou past, hangt af van jouw situatie en waar je naar op zoek bent. Zit je midden in verlies? Of bevind je je in een fase van voorrouw? In elke fase kan een ander boek helpend zijn.
Reflectie
Over rouw ben ik voorlopig nog niet uitgelezen. Als ik nieuwe boeken lees die de moeite waard zijn om te delen, zal ik dat zeker blijven doen.
Hopelijk kunnen deze boeken jou ook helpen, op welk moment in het rouwproces je je ook bevindt. Heb jij zelf een boek dat je heeft geholpen? Deel het gerust in de reacties. Niet alleen voor mij maar voor iedereen die met ons meeleest.
Want vergeet niet: je bent niet alleen ❤️
In deze blog gebruik ik affiliate links. Dat betekent dat ik een kleine commissie ontvang wanneer jij iets aanschaft via een van deze links. Het kost jou niets extra’s, maar helpt mij wel om mijn platform draaiende te houden. Dankjewel!